آموزش ضرب به روش ژاپنی؛ جادوی خطوط برای دانش آموزان
آیا می دانستید فرزند شما می تواند بدون حفظ کردن خشکِ جدول ضرب، ضرب های بزرگ را به راحتی انجام دهد؟ اگر فکر میکنید ریاضی یعنی فقط حفظ کردنِ ردیف های اعداد، اجازه بدهید با هم کمی مسیر را عوض کنیم. امروز می خواهیم با هم از آموزش ضرب به روش ژاپنی صحبت کنیم؛ روشی که برای بچه های ابتدایی، شبیه به یک بازیِ ترسیم خط است تا یک معادله ی ریاضیِ سخت.
آموزش گام به گام ضرب به روش ژاپنی (با مثال های ساده)
مرحله اول: رسم خطوط عمودی برای عدد اول
در این روش به تعداد عدد اول خطوط عمودی ( از بالا به پایین ) رسم می کنیم
مرحله دوم: رسم خطوط افقی برای عدد دوم
برای این کار، خطوط عدد دوم را به صورت افقی (از چپ به راست) روی خطوط عدد اول رسم می کنیم. در واقع ما داریم یک شبکه یا یک توری از خطوط می سازیم. در این مرحله، این توری یا شبکه، همان چیزی است که قرار است جوابِ ما را در دل خود پنهان کند.
مرحله سوم: شمارش نقاط تلاقی (جادوی اصلی!)
اینجاست که بچه ها فریاد می زنند: «مامان، نگاه کن! جواب پیدا شد!»
حالا کافی است تمام جاهایی را که خطوط با هم برخورد کرده اند و یک «نقطه» یا «گره» ساخته اند، پیدا کنید. ما فقط باید این نقاط را بشماریم. هر نقطه، یک واحد از جواب ماست. این دقیقاً همان جایی است که آموزش ضرب ژاپنی از یک تمرین ریاضی به یک کشف هیجان انگیز تبدیل می شود.
مثال کاربردی ۱: ضرب ۶ ضربدر ۴ به روش ژاپنی
بیایید با یک مثال خیلی کوچک شروع کنیم تا دستمان راه بیفتد.
۱. برای عدد ۶، شش خط عمودی بکشید.
۲. حالا برای عدد ۴، چهار خط افقی روی آن ها بکشید (طوری که از بین خطوط قبلی رد شوند).
۳. حالا بشمارید: چند نقطه در محل برخورد این خط ها ساخته شده؟
اگر درست شمارده باشید، عدد ۲۴ را خواهید دید. دیدید چقدر سریع و بدون استرس به جواب رسیدیم؟
مثال کاربردی ۲: ضرب ۵۲ ضربدر ۳ به زبان ساده
حالا بیایید کمی جدی تر شویم و ببینیم این روش چطور در اعداد بزرگ تر هم معجزه می کند. برای این کار، باید کمی دقت بیشتری به خرج دهیم (چون “دقت، نیمی از پیروزی است”).
نکته مهم: اگر عدد دو رقمی و بزرگ بود مثلا عدد 52 لازم نیست 52 خط رسم کنیم فقط باید دهگان را از یکان جدا کنیم و برای دهگان پنج خط رسم کنیم و برای یکان دو خط
۱. عدد ۵۲: برای بخش «۵۰» (دهگان)، ۵ خط بکشید. اما یک نکته حرفه ای: برای اینکه نشان دهیم این ها دهگان هستند، کمی بین دهگان و یکان فاصله بیندازید یا از یک رنگ دیگر استفاده کنید. برای بخش «۲» (یکان)، ۲ خط دیگر در کنار آن ها بکشید.
۲. عدد ۳: حالا برای عدد ۳، سه خط افقی روی تمام خطوط قبلی بکشید.
۳. شمارش هوشمندانه: حالا باید نقاط را گروه بندی شده بشماریم تا گیج نشویم:
- ابتدا نقاطی که در بخش دهگان ها ساخته شدهاند را بشمارید (در اینجا ۱۵ نقطه خواهیم داشت).
- سپس نقاطی که در بخش یکان ها ساخته شده اند را بشمارید (در اینجا ۶ نقطه خواهیم داشت).
۴. نتیجه نهایی: با کنار هم گذاشتن اینها، به عدد ۱۵۶ میرسیم.
میبینید؟ حتی وقتی اعداد بزرگ می شوند، این روش همچنان مثل یک نقشه راه، مسیر را برای کودک روشن نگه می دارد.
چرا باید از آموزش جدول ضرب به روش ژاپنی استفاده کنیم؟
بگذارید با شما روراست باشم؛ من به عنوان کسی که سال ها در کلاس های ریاضی با بچه دبستانی سر و کله زده ام، می دانم که وقتی صحبت از «حفظ کردن» می شود، فضای خانه چطور تغییر می کند. احتمالاً شما هم آن صحنه آشنا را دیده اید: فرزندتان پشت میز نشسته، چشم هایش از خستگی نیمه باز است و شما با صدایی که سعی می کنید کنترلش کنید، میگویید: «فقط یک بار دیگه تکرار کن، مگه نگفتم حفظ کن!»
در این لحظات، ریاضی دیگر یک درس نیست؛ ریاضی تبدیل به یک میدان جنگ می شود. اما آیا واقعاً راه دیگری وجود ندارد؟ آیا باید اجازه دهیم فرزندمان با این کوه سنگینِ اعداد، وارد دنیای ریاضی شود؟ پاسخ من یک «بله» قاطع است، اما نه با روش های قدیمی. استفاده از آموزش ضرب به روش ژاپنی دقیقاً همان نقطه ی عطفی است که می تواند این جنگ را به یک بازی تبدیل کند.
خداحافظی با استرس حفظ کردن؛ سلام به یادگیری تصویری
ببینید، ذهن یک کودک هفت یا هشت ساله، مثل یک اسفنج است، اما اسفنجی که فقط چیزهای «رنگی و ملموس» را جذب می کند. وقتی ما از روش های سنتی استفاده می کنیم، در واقع داریم از کودک می خواهیم یک سری اطلاعات خشک و انتزاعی را در حافظه ی کوتاه مدتش ذخیره کند. این یعنی استرس. و استرس، بزرگترین دشمن یادگیری است.
در آموزش جدول ضرب به روش ژاپنی، ما داستان را عوض می کنیم. ما به جای اینکه از او بخواهیم اعداد را «بشنود» و حفظ کند، از او می خواهیم آن ها را «ببیند». در این روش، ضرب دیگر یک فرآیند ذهنیِ سخت نیست، بلکه یک فرآیند بصری است. وقتی کودک با کشیدن خطوط، تلاقی آن ها را می بیند، در واقع دارد یک پازل حل می کند. این یعنی انتقال از «حافظه ی لفظی» (که زود خسته می شود) به «حافظه ی تصویری» (که ماندگار است). وقتی ترس از «فراموش کردنِ حفظیات» از بین برود، اعتماد به نفس کودک ناگهان اوج می گیرد.
تقویت مهارت های ریاضی و تمرکز در کودکان دبستانی
شاید بپرسید: «خب، این روش فقط در ضرب کمک می کند؟» پاسخ من این است: خیر. ما داریم روی زیربنای ذهنی کودک کار می کنیم.
در ریاضیِ، یکی از بزرگترین چالش ها، حفظ کردنِ تمرکز در حین حل مسائل است. بچه ها وقتی با یک مسئله ی طولانی روبرو می شوند، رشتهی افکارشان از دست می رود. اما اموزش ضرب به روش ژاپنی، به دلیل ماهیتِ «خط به خط» و مرحله به مرحله بودن، ذهن کودک را مجبور می کند که روی جزئیات تمرکز کند.
او باید با دقت خط بکشد، با دقت نقاط را بشمارد و با دقت آن ها را دسته بندی کند. این یعنی تمرینِ غیر مستقیمِ «دقت در جزئیات». این دقیقاً همان مهارتی است که اگر الان درک شود، در سال های آینده وقتی با مباحثی مثل «حل مسئله های چند مرحله ای» روبرو می شوند، آنها را مثل یک قهرمان از پسشان برمی آیند. ما در واقع داریم با این روش، عضله ی «تمرکز» آن ها را در دبستان ورزیده می کنیم.